Dit document beschrijft het thema Mobiele communicatie, waarin een overzicht wordt gegeven van de geschiedenis en toekomst van mobiele communicatie. Vanaf het eerste mobiele autotelefoonsysteem uit de jaren dertig tot en met de toekomstontwikkelingen van mobiele datacom tot 2010.

De eerste 'mobiele telefoon'

De Nederlandse geschiedenis van de mobiele (tele)communicatie gaat terug naar eind jaren dertig van de vorige eeuw. Halverwege dit decennium startte de toenmalige PTT met de ontwikkeling van draadloze communicatie. Wanneer proeven met deze techniek succesvol blijken, wordt eind 1939 de eerste mobiele telefoon, met de type-aanduiding DR38, gepresenteerd door de Nederlandse Seintoestellen Fabriek uit Hilversum. Vanaf dat moment zijn gesprekken mogelijk tussen mobiele toestellen onderling en tussen mobiele en vaste bestemmingen. Uiteraard was hiervoor wel de tussenkomst van een telefoniste vereist. Overigens betekende mobiel toen zeker niet draagbaar, maar wel verplaatsbaar. De apparatuur was bedoeld voor inbouw in auto's.

Eind jaren veertig wordt dan de start gemaakt met het Openbaar Landelijk Net (OLN). Er is dan sprake van een landelijk telefoonnetwerk, beter vergelijkbaar met mobilofonie, met twee kanalen. Bellen geschiedt volgens de simplex-methode (er kan maar één partij tegelijk spreken) en er is nog steeds tussenkomst van een telefoniste nodig om de verbinding tot stand te brengen. Dit OLN-netwerk wordt later nog uitgebreid tot 8 kanalen en zal nog tot halverwege de jaren tachtig in dienst blijven.

Tot dat moment is mobiele telecommunicatie nog voorbehouden aan een enkeling, voornamelijk binnen de overheid en enkele grote bedrijven. Het alaat dan nog enkele decennia op zich wachten, voordat met de eerste ATF-netwerken in de jaren tachtig, de mobiele telefoon gemeengoed wordt. Daarmee wordt tevens de basis gelegd voor verdere ontwikkeling van nieuwe netwerken en technieken.

 Download dit artikel 

Dit document beschrijft het thema Mobiele communicatie, waarineen overzicht wordt gegeven van de geschiedenis en toekomst van mobielecommunicatie. Vanaf het eerste mobiele autotelefoonsysteem uit de jarendertig tot en met de toekomstontwikkelingen van mobiele datacom tot2010.

De eerste 'mobiele telefoon'

De Nederlandse geschiedenis van de mobiele (tele)communicatie gaatterug naar eind jaren dertig van de vorige eeuw. Halverwege ditdecennium startte de toenmalige PTT met de ontwikkeling van draadlozecommunicatie. Wanneer proeven met deze techniek succesvol blijken,wordt eind 1939 de eerste mobiele telefoon, met de type-aanduidingDR38, gepresenteerd door de Nederlandse Seintoestellen Fabriek uitHilversum. Vanaf dat moment zijn gesprekken mogelijk tussen mobieletoestellen onderling en tussen mobiele en vaste bestemmingen. Uiteraardwas hiervoor wel de tussenkomst van een telefoniste vereist. Overigensbetekende mobiel toen zeker niet draagbaar, maar wel verplaatsbaar. Deapparatuur was bedoeld voor inbouw in auto's.

Eind jaren veertig wordt dan de start gemaakt met het OpenbaarLandelijk Net (OLN). Er is dan sprake van een landelijktelefoonnetwerk, beter vergelijkbaar met mobilofonie, met twee kanalen.Bellen geschiedt volgens de simplex-methode (er kan maar één partijtegelijk spreken) en er is nog steeds tussenkomst van een telefonistenodig om de verbinding tot stand te brengen. Dit OLN-netwerk wordtlater nog uitgebreid tot 8 kanalen en zal nog tot halverwege de jarentachtig in dienst blijven.

ATF (1e generatie)

Er gaan enkele decennia voorbij voordat er sprake is van echte mobieletelefonie. In maart 1980 wordt het eerste echte AutoTeleFoonnetwerk,het ATF-1 netwerk, in gebruik genomen. De klant kan dan kiezen uittwee, in de auto in te bouwen toestellen: de Pollux en de Castor. Hetnet heeft echter een aantal beperkingen en kent nog uitsluitendzakelijke gebruikers.
Door de grote belangstelling wordt besloten tot de invoering van eentweede ATF-net, gebaseerd op het Scandinavische NMT-concept. Dit netheette het ATF-2 net en wordt in januari 1985 in gebruik genomen.
Met het ATF-2 netwerk wordt tevens een nieuw mobiel toestelgeintroduceerd, wat ditmaal ook echt mobiel is. Deze toestellen, deCARVOX 2450-serie, kunnen namlijk ook buiten de auto worden meegenomen.Echt klein waren deze toestellen nog niet, als gevolg van de grote accudie eraan verbonden was. Het zal nog tot eind jaren tachtig durenvoordat de eerste zaktoestellen verschijnen. Dan is ook inmiddels hetATF-3 netwerk in gebruik genomen. Dit NMT-netwerk is landelijk dekkenden zal tot eind 1999 operationeel zijn. Vanaf dat moment worden detoestellen ook gewoon mobiele toestellen genoemd.

Tussenvorm: de Kermit

In de negentiger jaren wordt er ook nog korte tijd gewerkt met DECTtechnologie als semi-mobiel netwerk, het CT2-netwerk. Dit netwerk werdbekend door de in mei 1992 geintroduceerde "Kermit'-toestellen (later'greenhopper' genoemd), waarmee binnen zogenaamde 'Greenpoints' gebeldkon worden. Er werden circa 5000 van deze basisstations geplaatst,waarbij binnen een straal van 150 meter mobiel uitgaand gebeld konworden. De Kermit-houder kon zelf niet via een greenpoint wordengebeld, wat een groot nadeel was. Voordeel was echter dat deGreenhopper ook in huis, in combinatie met een basisstation, goed konworden gebruikt. In 1996 wordt de aktieve verkoop van de dienstgestaakt tot op 1 januari 1999 de dienst, die op het hoogtepunt ruim50.000 klanten heeft, wordt stopgezet. Prijs en techniek zijn danvoorbijgestreefd door de analoge autotelefonienetwer-ken met redelijkgoedkope abonnementsvormen.

GSM (2e generatie)

Global System for Mobile communications is momenteel de meest gebruikte(wereldwijd ruim 500 miljoen abonnees) mobiele communicatietechnologie.GSM, in het begin ook wel ATF-4 genoemd, is de opvolger van de analogeATF- netwerken, die inmiddels (sinds 1999) zijn uitgefaseerd.
De ontwikkeling van GSM startte begin jaren tachtig en tien jaar later,in 1992, worden de eerste netwerken in gebruik genomen. Groot voordeelvan GSM is de mogelijkheid tot roaming tussen netwerken. Dit houdt indat de abonnee bereikbaar blijft wanneer deze buiten het dekkingsgebiedvan de eigen operator komt (en daarmee in het dekkingsgebied van eenandere aanbieder, bijvoorbeeld in het buitenland). Voor roaming tussennetwerken moeten echter wel afspraken zijn gemaakt tussen deverschillende aanbieders. In Nederland opereren momenteel 5 aanbiedersvan GSM-netwerken, ieder met hun eigen netwerk. De (landelijke) dekkingvarieert per aanbieder. Met de invoering van GSM werd ook hetGSM-toestel gemeengoed.

Toepassingen

Voornaamste toepassing van GSM is spraak, terwijl SMS (Short MessageService) veel wordt ingezet om korte tekstberichten te verzenden (per 1januari 2001 werden zo wereldwijd ruim 15 miljard berichten per maandverzonden). Voor gebruik van internet via GSM zijn sinds kort WAP(Wireless Application Protocol)-diensten geintroduceerd. Dedatacapaciteit van GSM bedraagt momenteel 9,6 kbps, waardoor WAP nietkan worden vergeleken met het internet wat we gewend zijn via de PC.

WAP

Het Wireless Application Protocol. Protocol wordt gebruikt over hetGSM-netwerk voor sub-internet toepassingen. WAP-gebruikers moeten vooriedere communicatiesessie connectie opbouwen en inloggen op het mobieleWAP netwerk. Beperkte content, te laat beschikbaar zijn van toestellenen trage inlogprocedures hebben, in combinatie met te hooggesteldeverwachtingen, gezorgd voor het (vooralsnog) mislukken van deze dienst.Ook de trage (9,6 kbps) verbindingen dragen niet bij aan een snelleacceptatie van deze diensten.

GPRS (2,5e generatie)

General Packet Radio Services is een packet geschakeldedatacommunicatiedienst, die is gebaseerd op GSM technologie. Data wordtin packets over gelijktijdig beschikbare tijdsloten verzonden.Theoretisch kunnen maximaal 8 tijdsloten (toestelafhankelijk)gelijktijdig worden ingezet, waarbij een, eveneens theoretische,bandbreedte mogelijk is van circa 100 kbps. In de praktijk, die afhangtvan de gebruikte (in de markt beschikbare) toestellen en hetnetwerkverkeer, zal echter hooguit een bandbreedte van 28 kbps wordengehaald. Voor de goede orde: dit is slechts de helft van de snelheiddie we tegenwoordig standaard over onze analoge telefoonlijn kunnenbehalen. Dit terwijl de verwachtingen in de markt, niet in de laatsteplaats aangewakkerd door de operators zelf, hooggespannnen zijn.Tegenvallende performance kan, evenals de beschikbaarheid van voldoendeen hoogwaardige toestellen, voor de acceptatie van GPRS een grootrisico vormen.

'Always on'

GPRS werkt volgens het zogenaamde Always-on'-principe. Dit houdt in datde mobiele dataconnectie altijd online en dus zonder inloggen,beschikbaar is. Dit is een van de grootste voordelen boven het huidigemobiele internet dat met WAP over GSM wordt geboden.

Kosten

De kosten voor mobiel internetten over GPRS worden, in tegenstellingtot WAP-pen via GSM, waar men op 'airtime' wordt afgerekend, bepaald opbasis van verzonden informatie. Tarieven zoals die momenteel voor GPRSworden geschetst zullen echter een grote invloed hebben op deacceptatie van deze techniek. Overigens wordt wel verwacht dat dezetarieven zullen dalen wanneer het aantal gebruikers toeneemt.

Status

GPRS zal in Nederland naar alle waarschijnlijkheid dit najaar in demarkt worden gezet door de grotere operators. De eerste testen enpilots hiervoor zijn reeds uitgevoerd en naar redelijke tevredenheidverlopen.
Een zeer belangrijke factor voor een geslaagde invoering van GPRS alsmobiele technologie is de snelheid waarmee UMTS wordt uitgerold. Isdit, zoals de operators op dit moment nog aangeven, binnen twee jaar,dan zal GPRS slechts een korte fase beslaan tussen GSM en UMTS. Tekortom al te grote investeringen te kunnen terugverdienen. Wordt echterUMTS een langere termijn scenario - een steeds meer gehoordeverwachting ligt in de buurt van 4 jaar - dan liggen er meer kansenvoor GPRS. Momenteel weet alleen nog niemand hoe het werkelijk zallopen. Dit maakt de investeringsbereidheid (nieuwe handsets zijn nodig)bij de potentiele gebruikers er echter niet groter op. Ook dit is dusweer een factor die sterk bepalend zal zijn voor de acceptatie van GPRSals mobiele data oplossing.

Toepassingen

GPRS moet zijn afnemers vinden onder de groepen waarvoor mobieledataverkeer belangrijk is. Naast het voeren van de agenda, verzenden enontvangen van email en het raadplegen van adres/telefoonboeken, wordtveel verwacht van en koppelingsmogelijkheden met de intranetomgevingvan het bedrijf. Ook zullen er internetportals worden ontwikkeld voorGPRS-gebruikers die de vraag naar GPRS moeten doen toenemen.

EDGE (2,5e generatie)

Enhanced Data rates for GSM Evolution, EDGE, is een op GSM/GPRSgebaseerde technologie, waarin middels een andere modulatiewijze danbij GPRS, meer informatie per tijdslot kan worden verzonden. Doordaarbij, net als bij GPRS, meerdere tijdsloten naast elkaar tebenutten, kan zelfs een bandbreedte worden behaald van 470 kb/s bij 8tijdsloten. Dit zijn echter maximaal haalbare en theoretischesnelheden, waarvoor volledige ruimte op het netwerk nodig is. Bovendienmoeten er dan ook toestellen zijn waarmee tegelijk 8 tijdsloten kunnenworden benut. Die zijn er echter nog niet Vooralsnog wordt dan ookuitgegaan van een gemiddeld (in operationele netwerken) haalbaresnelheid van 64 kbps.

Status

EDGE wordt gezien als een stap ergens tussen GPRS en UMTS in. Eentussenstap die bovendien tegen relatief lage investeringen kan wordeningevoerd. Hiervoor zijn voornamelijk investeringen nodig intransceivers en software. Een jaar geleden was de succeskans voor EDGEnog vrijwel nihil, echter, met dreigende vertragingen in de uitrol vanUMTS is EDGE ineens weer onderwerp van gesprek bij de diversetelecom-operators. De kans van slagen voor deze technologie hangt dussterk af van de introductie van UMTS. Ook moeten de handhelds hieropworden voorbereid.
Hoewel nog geen wereldstandaard is gevonden, is EDGE in Amerika reedsoperationeel. NEC en Sony zijn daarbij op dit moment de grootstespelers.

Toepassingen

De toepassingen zoals die voor EDGE worden gezien, liggen in hetverlengde van die voor GPRS. Verschil is echter de grotere bandbreedtewaarover de gebruiker kan beschikken, waardoor intensieverdatatransport mogelijk wordt.

UMTS (3e generatie)

Het Universal Mobile Telephone System is de gedoodverfde opvolger voorGSM telefonie. UMTS is, evenals GPRS, bedoeld als mobiel datanetwerk,waarbij data middels packets wordt verzonden. UMTS zal echter eengrotere datacapaciteit hebben dan GPRS, in theorie 2Mbps. Vooralsnogwordt echter gestuurd op 64 kbps. Vergroting van de bandbreedte zalleiden tot de noodzaak om het aantal opstelpunten te vergroten. UMTS isdan ook een fijnmazig mobiel netwerk vergeleken bij GSM en GPRS.

Status

Hoewel er nog geen concrete planning is voor commerciele invoering inNederland, wordt nu aangenomen dat dit niet voor 2003 zal gebeuren. Welzijn door de operators al plannigen gemaakt en partners geselecteerdvoor de uitrol van de netwerken.
In Japan zal NTT-DoCoMo het voortouw nemen. De geplande introductie vanUMTS is daar op dit moment echter al met drie maanden uitgesteld totdit najaar. Problemen met roaming zouden volgens de laatste berichtende oorzaak van het uitstel zijn. Vanzelfsprekend zal DoCoMo-partner KPNde uitrol en invoering in Japan met grote interesse van dichtbijvolgen.
In Europa is een groot risicogenomen door de verkoop van licenties doorverschillende overheden, wat de gezamenlijke operators circa 120miljard Euro heeft gekost. Voor deze operators brengen deze kostengrote financiele risico's met zich mee en bovendien legt het financielebeperkingen op aan het ontwikkelen van nieuwe technieken entoepassingen. Inmiddels wordt dan ook openlijk de vraag gesteld of dezegelden met UMTS ooit zullen worden terugverdiend. Deze gang van zakenkan ook een reden vormen om de ontwikkeling van volgende generatiesmobiele netwerken op de lange baan te schuiven. De operators hebbennogal wat investeringen terug te verdienen met deze netwerken.
Naast de astronomische bedragen die zijn betaald voor de licenties,vergt ook de uitrol van de netwerken nog forse investeringen. Voorlandelijke UMTS-dekking zijn minimaal 5000 lokale opstelpunten nodig.Vergroting van de beschikbare bandbreedte vergt nog meer opstelpunten.Verschillende operators onderzoeken nu de mogelijkheden om gezamenlijknetwerken uit te rollen en dus de netwerkkosten te minimaliseren.

UWB (4e generatie)

Ultra Wide Band is een draadloze datatechnologie van de vierdegeneratie (4G). Deze techniek maakt gebruik van zeer breedbandigepulsverzending in plaats van de draaggolven die we kennen van GSM,radio en TV. Door in zeer korte tijd (minder dan één miljoensteseconde) breedbandig een stroom pulsen te verzenden is het mogelijkextreme capaciteiten te realiseren. De eerste proeven zijn al geruimetijd geleden gehouden. Met deze technologie zijn (volgens de huidigebegrippen) extreme bandbreedtes mogelijk, in theorie zelfs tot 1Gigabit(!) per seconde. Deze technologie wordt inmiddels gebruikt inhet Amerikaanse leger.

Een van de aanbieders van UWB is het Amerikaanse bedrijf Time Domain,waar men denkt binnen afzienbare tijd een gegarandeerde snelheid van 40Mbps te kunnen afgeven. Eind vorig jaar heeft Time Domain voor eengroep telecomdeskundigen een eerste demonstratie gegeven in Europa.General Electric, Sony, Siemens, Qwest zijn slechts enkele van de grotepartijen die zich inmiddels hebben ingekocht bij Time Domain.

Status

De kans dat deze techniek op korte termijn grootschalig zal wordeningezet is klein. Enerzijds zullen de huidige telecomoperators absoluutgeen haast hebben om UMTS te vervangen door een vierde generatiemobiele oplossingen, immers, de mega-investeringen in UMTS moeten eerstworden terugverdiend (zo dat al mogelijk is). Anderzijds is het zeer devraag of nieuwe partijen als Time Domain hun producten aan de mankunnen brengen wegens de overheidsregels. Het ligt namelijk zeer voorde hand dat de overheden, die voor veel geld UMTS frequenties hebbengeveild, hun licentiehouders zullen beschermen teneinde ze in staat testellen deze enorme bedragen weer terug te verdienen. Hiermee wordteens te meer weergegeven welke risico's aan deze manier vanfrequentietoekenning voor de mobiele sector zijn verbonden. Kortom,commerciele toepassing van UWB technologie zal waarschijnlijk nog eenjaar of tien op zich laten wachten. Op langere termijn zullen opUWB-gebaseerde technieken echter grote kans maken, vooral wanneer debehoefte aan het verzenden van grote hoeveelheden data toeneemt,hetgeen wel valt te verwachten.

AUDITEL heeft een heldere visie ontwikkeld op mobiele communicatie ende ontwikkelingen op dit gebied. Onze consultants beschikken overkennis en ervaring met deze materie. Desgewenst adviseren wij u in dezevraagstukken. Voor meer informatie mailt u naar: Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken